Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie

Menu

Miejski szlak turystyczny

Został wytyczony wzorem wielu miast Europy. Czerwona linia - jak potocznie jest nazywany - przebiega przez Stare Miasto, Nowe Miasto i część Śródmieścia. Został utworzony z inicjatywy władz miasta i Regionalnego Oddziału Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w 750 rocznicę nadania Szczecinowi praw miejskich. Cały szlak liczy 7 km, i przedstawia 42 obiekty. W punktach IT i PTTK można nabyć kieszonkowy przewodnik wraz z mapą Miejskiego Szlaku Turystycznego.

Dworzec kolejowy (1)
ul. Kolumba

W 1836 roku powstał w Berlinie Komitet Budowy Kolei Berlińsko - Szczecińskiej, w skład którego weszli bogaci kupcy z obu miast i burmistrz Szczecina. Budowie dworca przeciwstawiały się władze wojskowe, zarzucając proponowanej lokalizacji ograniczenie widoczności na przedpolach twierdzy. Miasto nie ustąpiło, dostrzegając w takim położeniu dworca korzyści na rozwój. Budowę ukończono w 1843 roku. Wtedy jednak był to końcowy przystanek na trasie z Berlina. Dopiero w 25 lat później przedłużono tory i poprowadzono je mostem przez Odrę i Parnicę w kierunku prawobrzeżnego miasta, a stąd do Gdańska, Poznania i Wrocławia.


Budynek dawnych koszar (3)
ul. św. Ducha

Zbudowano go w 1818 r. W pobliżu nieistniejącej Bramy Ślimaczej. Na skutek wielokrotnych przed i powojennych adaptacji wnętrze budowli uległo zmianie. Zewnętrznie budowla ciągle nosi cechy klasycyzmu. Elewacje obiegają profilowane gzymsy, a otwory okienne obramowane sa opaskami. Fasada posiada szeroki ryzalit i tympanon.

W 2001 r. Obiekt został wyremontowany i stał się siedzibą TUiA WARTA S.A.


Kościół św. Jana Ewangelisty (5)
ul. św. Ducha 9

Kiedy w 1240 r. przybyli do Szczecina franciszkanie, książę Barnim I podarował im drewniany kościół i klasztor. W początkach XIV w. wznieśli oni halowy, trójnawowy gotycki kościół przyklasztorny z prezbiterium zamkniętym absydą na planie dziesięcioboku. W 1527 r. franciszkanie opuścili Szczecin, a kościół przejęli protestanci. W budynkach poklasztornych urządzono przytułek dla ubogich i szpital. Od czasów szwedzkich (2 poł. XVII w.) do początku XIX wieku pełnił rolę świątyni garnizonu szczecińskiego, a następnie w okresie wojen napoleońskich urządzono w nim magazyn żywności. Później został zamknięty ze względu na zły stan techniczny.

W latach 1929-30 dzięki staraniom prof. Hugo Lemckego przeprowadzono remont kościoła, chroniąc go przed dalszym niszczeniem i zachowując średniowieczne dziedzictwo. W czasie nalotów alianckich w 1944 r. mimo zniszczenia okolicznej zabudowy kościół ocalał. W 1957 r. został oddany pod opiekę księżom Pallotynom, którzy zaczęli odbudowę i przywracanie jego gotyckiego charakteru. We wnętrzu warto zwrócić uwagę na fragmenty piętnastowiecznych malowideł na ścianach i filarze, płyty nagrobne z 1378 r. i 1676 r. oraz barokowe organy z II poł. XVIII w.

Most Długi (6)
ul. Wyszyńskiego

Pierwszy z istniejacych w tym miejscu mostów zbudowano w 1299 r. Rozwój miasta powodował konieczność dość częstej przebudowy kolejnych konstrukcji. W 1903 r. W miejscu dotychczasowych wzniesiono zwodzony Most Hanzy. W jego budowie uczestniczyły firmy z Frankfurtu nad Menem (obróbka elementów kamiennych i montaż filarów), Zielonej Góry (montaż konstrukcji stalowej), Hamburga (maszyny uruchamiające system zwodozny) i Berlina (urządzenia elektryczne).

Obecny Most Długi powstał w 1959 r. i również posiadał element zwodzony, który wpierw przestał być używany, a następnie został zlikwidowany podczas gruntownego remontu mostu w 2001r.


Ratusz Staromiejski (7)
ul. Mściwoja 8

Sylwetka ratusza wznosi się na środku dawnego Rynku Siennego. Po przyjęciu praw miejskich w 1243 r. wybudowano tu drewniany budynek, w którym mieściła się izba ławników, sala sądowa i handlowa, a w piwnicach karcer.
Ceglany ratusz wybudowano w XV w. dla władz miasta. W 1570 r. był miejscem obrad Kongresu Pokojowego kończącego wojnę pomiędzy Szwecją i Danią. Zniszczony zupełnie podczas II wojny światowej, został odbudowany w stylu gotyckim, jednak z barokowym szczytem południowym.
Obecnie w ratuszu mieści się Muzeum Miasta Szczecina, a w piwnicach tawerna "Brasserie Margot". W otoczeniu ratusza odtwarzana jest zabudowa częściowo nawiązująca do architektury XVII - XIX w.


Kamienica Loitzów (8)

W pobliżu ratusza stoi późnogotycka kamienica z 1547 r. wybudowana przez bogatą i wpływową szczecińską rodzinę Loitzów. Rodzina kupiecka Loitzów wysunęła się na czoło mieszczaństwa dzięki piastowaniu wysokich urzędów we władzach miejskich, handlowi z wieloma krajami Europy oraz bankierstwu. Mimo że w okresie świetności fortuna Loitzów obejmowała także nieruchomości w miastach niemieckich, to w 1572 r. nierzetelni dłużnicy doprowadzili ich do bankructwa, po którym rodzina wyjechała do Krakowa. Elewacja kamienicy ma bogatą dekorację maswerkową, wieżową klatkę schodową i charakterystyczne skośne okna. Obecnie mieści się tu Liceum Sztuk Plastycznych.


Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie (9)
ul. Korsarzy 34

Kto wjeżdża do centrum Szczecina mostami nad Odrą, widzi górujący nad nim czerwony masyw gotyckiej katedry i jasnoszarą, wyniosłą sylwetę renesansowego zamku z zielonymi hełmami wież, dawną siedzibę książąt z pomorskiej dynastii Gryfitów.

Ponad pół tysiąca lat Gryfici władali ziemiami nad południowym Bałtykiem, leżącymi po obu stronach Odry, od terenów, które rozciągają się na zachód od wyspy Rugii, po Pyrzyce na południu i miasto Lębork na wschodzie. Tak wyglądało Księstwo Pomorskie, którego ostatni władca, Bogusław XIV, zmarł bezpotomnie w roku 1637, podczas wojny 30-letniej. Traktat westfalski (1648), który tę wojnę kończył, podzielił księstwo; część zachodnią, z Wolinem i Szczecinem, objęła na sto lat niemal Szwecja, część wschodnią, ze Stargardem, Koszalinem, Słupskiem - Brandenburgia.

W 1705 r., gdy w Polsce trwały perturbacje o tron, na zamku w Szczecinie zamieszkała królowa Katarzyna Leszczyńska z córką, a w 1711 r. dołączył do nich król Stanisław Leszczyński. W 1720 r., w wyniku układu pokojowego kończącego wojnę północną, Szczecin objęły Prusy. Na zamku zamieszkał później dowódca szczecińskiego garnizonu, gen. von Anhalt-Zerbst, którego córką była księżniczka Zofia Augusta, późniejsza caryca Rosji, Katarzyna II. W 1752 r., w skrzydle muzealnym zamku, król Prus Fryderyk Wielki założył mennicę.

W 1944 r. alianckie naloty dywanowe zniszczyły zamek. W 1945 r. Szczecin objęła Polska. W 1946 r. przystąpiono do robót zabezpieczających zamek, odkrywając m.in. kryptę książęcą. W 1948 r., na dziedzińcu, zaczęły się badania archeologiczne. W latach 1958-1980 zamek został odbudowany na planie renesansowej siedziby książęcej.

W tym reprezentacyjnym obiekcie Pomorza Zachodniego swoje miejsce znalazły instytucje kultury, które tworzą ośrodek o nazwie Zamek Książąt Pomorskich. Jest tu też Opera na Zamku i Zachodniopomorski Urząd Marszałkowski. (więcej >>)


Ujeżdżalnia książęca (10)
ul. Rycerska

Wzniesiona w latach 1720-36 na planie nieregularnego prostokąta zimowa ujeżdżalnia zamkowa ustawiona jest fasadą do ulicy Rycerskiej. Posiada interesujący wykonany w Saksonii portal przeniesiony tutaj prawdopodobnie z zamku. W centralnym zwieńczeniu portalu znajduje się element kamienny z wizerunkiem Gryfa z czasów Filipa II. Budynek w części parterowej jest wzniesiony z cegły i otynkowany, konstrukcja pierwszego pętra została wykonana w technice ryglowej. W górnej partii fasady znajduje suę wystawka z urządzeniem do podnoszenia siana składowanego niegdyś na strychu. W XIX w. budynek należał do Dowództwa Królewskiego Garnizonu, a od roku 1912 do Wojskowego Skarbu Rzeszy. W 1929 r. przekazano go stojącemy nieopodal zamku Teatrowi Miejskiemu z przeznaczeniem na magazyn rekwizytów. Ujeżdżalnię ze zniszczeń wojennych odbudowano w 1959 r.


Baszta Panieńska (11)
ul. Panieńska

Tuż u podnóża zamku biegnie ulica Panieńska - główny trakt komunikacyjny dawnego Szczecina. Swoją nazwę wzięła od założonego w 1243 r. poza murami miejskimi klasztoru cystersek. Przy końcu ulicy Panieńskiej, tuż przy trasie Zamkowej, stoi Baszta Panieńska (Baszta Siedmiu Płaszczy), relikt średniowiecznych murów obronnych otaczających Stare Miasto do pierwszej połowy XVIII w.
Baszta Panieńska pełniła funkcje obronne i więzienne. Posiada dwie kondygnacje zakończone krenelażem i stożkowy hełm. W czasie II Wojny Światowej uległa częściowemu zniszczeniu. Rekonstrukcji dokonano w latach 70. dwudziestego wieku.


Trasa Zamkowa (12)

Powstała w miejscu przedwojennego Mostu Kłodnego. Część wjazdową oddano do użytku w 1987 r., nitkę wyjazdową w 1996. Na trasę składają się mosty nad rzekami Odrą i Parnicą oraz estakady nad wyspą Łasztownią. Na wschodnim brzegu Odry, w miejscu podpór trasy, do początku XX wieku stały zabudowania kościoła św. Katarzyny i klasztoru cystersek.


Wały Chrobrego i Akademia Morska (13)
Wały Chrobrego 1/2

Tuż po rozstrzygnięciach traktatu pokojowego z 1720 r. król Fryderyk Wilhelm I zdecydował o budowie umocnień, w tym fortu na nabrzeżu nadodrzańskim. Budowa fortu Anhalt, później fortu Leopolda właściwie nigdy nie została ukończona. Kiedy w 1873 r. władze miejskie podjęły decyzję o wyburzeniu murów miejskich, również fort przestał istnieć. Powstał plan nowych założeń urbanistycznych miasta, a tym samym konieczność zagospodarowania terenu po wcześniejszych umocnieniach. Do stworzenia obecnych Wałów Chrobrego przyczynił się m.in. nadburmistrz Szczecina Herman Hacken, a także architekci projektujący kolejne budowle. Prace budowlane na obszarze dzisiejszych Wałów Chrobrego prowadzono od 1902 - 1921 r. Kompleks składa się z tarasu widokowego oraz czterech budynków.

Najwcześniej, bo w 1902 r. ropzoczęto budowę gmachu od strony Starego Miasta. Zaporojektowany w tylu neobarokowym z elementami neoklasycystycznymi został ukończony w 1905 z przeznaczeniem dla Krajowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przylegająca doń budowla w stylu północnoniemieckiego manieryzmu została wzniesionaw latach 1914-1921 dla Naczelnej Dyrekcji Ceł. Od 1962 roku oba gmachy użytkuje Akademia Morska (do 2004 r. Wyższa Szkoła Morska).


Muzeum Morskie (14)
Wały Chrobrego 3

Pośrodku Wałów Chrobrego w 1913 roku otwarto gmach Muzeum Miejskiego wybudowany wg projketu Wilhelma Meyera-Schwartau. Budynek w stylistyce nawiązuje do wczesnego modernizmu i secesji. Pola między arkadami fasady przedstawiają piramidę Cheopsa, Akropol, katedrę w Kolonii i Bazylikę św. Piotra w Rzymie. Na południowej ścianie muzeum znajdują się postacie kobiece symbolizujące malarstwo, grafikę i rzeźbę. Obecnie w gmachu mieści się Muzeum Morskie oraz Teatr Współczesny. Budowla wznosi się na osi dekoracyjnego założenia Wałów Chrobrego. Po bokach olbrzymich schodów wiodących na owalny taras stoją dwa pawilony widokowe. Na środku tarasu stoi pomnik "Herkules walczący z centaurem". Z pawilonów w kierunku umieszczonej u podnóża tarasu fontanny ozdobionej figurami Jana z Kolna i Wyszaka prowadzą kręte schody. (więcej >>)


Urząd Wojewódzki (15)
Wały Chrobrego 4

Ta pięcioskrzydłowa budowla z dwoma dziedzińcami została wybudowana w latach 1906 - 1911 dla Rejencji Szczecińskiej i instytucji morskich. Całość wzniesiona z czerwonej cegły z elementami jasnego kamienia. Posiada dwie wieże wzorowane na podobnych kościelnych i ratuszowych wieżach z okresu świetności Hanzy.
Do budynku prowadzi obszerne wejście poprzedzone kolumnowym portykiem. We wnętrzu uwagę zwraca okazała klatka schodowa wyłożona marmurem. W wielu pomieszczeniach do dziś zachowała się bogata drewniana boazeria.

Pomnik Adama Mickiewicza (16)
pl. Mickiewicza

Pomnik Adama Mickiewicza odsłonięto w 1960 r. z okazji tysiąclecia państwa polskiego. Jego autorem jest Sławomir Lewiński. Do czasu II Wojny Światowej w tym samym miejscu stał brązowy pomnik cesarza Fryderyka III na koniu.


Park im. Stefana Żeromskiego (17)

Park założono na początku XIX w. Rośnie w nim wiele cennych okazów drzew i krzewów. Przy skrzyżowaniu ulic Zygmunta Starego i Starzyńskiego leży głaz narzutowy z tablicą poświęconą synom pułku, a po przeciwnej stronie jezdni, wśród zieleni, pomnik z popiersiem patrona parku Stefana Żeromskiego.


Brama Królewska (18)
pl. Hołdu Pruskiego

Jest jedną z dwu zachowanych barokowych bram twierdzy szczecińskiej. Powstała w latach 1725-28 w czasie osiemnastowiecznej przebudowy fortyfikacji miejskich wg projketu Gerharda Corneliusa von Wallrave. Prowadząca na północ, nazywana dawniej Bramą Anklamską, od 1806 r. nosi obecną nazwę. Nad przejazdem umieszczono tarczę z pruskim orłem, otoczoną łańcuchem Orderu Czarnego Orła i zwieńczoną królewską koroną. W attyce znajdują się siedzące postaci Marsa i Herkulesa. Po przeciwnej stronie nad przejazdem widoczna jest podtrzymywana przez putta tarcza z inicjałami króla Wilhelma Frydeyka I, a nad nią znajdują się insygnia władzy królewskiej. Dodatkowo bramę zdobią rzeźbione elementy oręża, zbroje, tarcze oraz sztandary. Wystrój ten nawiązuje do rzymskiej tradycji pochodów triumfalnych i wieszania zdobycznej broni na bramach miast.


Kościół pw. śś. Piotra i Pawła (19)
pl. śś. Piotra i Pawła 4/5

Trójnawowy gotycki kościół zbudowano w latach 1425-1440 na miejscu kościoła drewnianego postawionego podczas misji chrystianizacyjnej biskupa Ottona z Bambergu (1124 r.). Zniszczony w 1677 r. podczas ostrzału artyleryjskiego został odbudowany w latach 1678-1702, jednak z braku funduszy zdecydowano się na konstrukcję jednonawową. Świątynia ma dwudzielny portal z XIV w. oraz cenne wyposażenie: płyty nagrobne z XVII w., ciekawe drewniane sklepienia z malowidłami scen biblijnych z 1703 r., barokowe mosiężne żyrandole oraz plafon z wizerunkiem Trójcy Świętej. W północnej ścianie zewnętrznej znajduje się skarbona z płyt wapiennych z postaciami patronów kościoła. Zewnętrzne ściany zdobią charakterystyczne dla Pomorza maswerki oraz terakotowe portrety szczecinian.


Maszt ze statku S/S Kapitan K. Maciejewicz (20)
pl. Żołnierza Polskiego

Maszt stanął w miejscu przedwojennego Teatru Miejskiego, który - choć w czasie wojny został tylko nieznacznie uszkodzony - rozebranego w 1953 r. Pochodzi ze statku szkolnego przeznaczonego dla utworzonego w 1973 r. Szczecińskiego Liceum Morskiego.


Domki Profesorskie (21)
pl. Żołnierza Polskiego

Wraz z usytuowanym za nimi krużgankiem należały do zespołu zabudowy wokół kolegiaty mariackiej. Ten nieistniejący dziś gotycki kościół, ufundowany przez księcia Barnima I, chronił w swoich podziemiach szczątki książąt pomorskich. Przy kościele w 1543 r. powstało Pedagogium - namiastka wyższej uczelni. Zreformowane w 1667 r. przez Szwedów zostało przemianowane na Królewskie Gimnazjum Carolinum. W średniowieczu w Domkach Profesorskich mieszkali kanonicy kapituły, a po reformacji profesorowie Pedagogium i kaznodzieje pracujący w kościele. W jednym z budynków do dziś istnieje piętnastowieczna piwnica kryta z gotyckim sklepieniem krzyżowo-żebrowym.


Krużganek i dawne Gimnazjum Mariackie (22)

Krużganek wzniesiony ok. 1330 r. usytuowany był po północnej stronie kościoła pw. Najświętszej Marii Panny. Pierwotnie składał się z czterech skrzydeł, z których pozostało tylko jedno. W jego podziemiach mieściła się krypta grzebalna opróżniona w roku 1813. Piętro zajmowala biblioteka Gimnazjum, którą w 1781 r. przeniesiono do starej kaplicy Mariackiej przy kościele. W 1818 r. piętro przekształcono w gabinet przyrodniczy i matematyczny. Do dziś we wschodniej elewacji zachował się gotycki portal prowadzący niegdyś do kościoła, a we wnętrzu dwa sklepione pomieszczenia. W miejscu po zniszczonym w wyniku pożaru kościele mariackim w 1830 roku rozpoczęto budowę Gimnazjum Mariackiego. Budynek wzniesiono w stylu klasycystycznym. Od 1984 r. mieszczące się w budynku Liceum Ogólnokształcące nosi imię Bohaterów Monte Cassino.


Dom Katarzyny II (23)
ul. Farna 1

Na rogu ulicy Farnej i placu Mariackiego stoi budynek, w którym w 1729 roku urodziła się księżniczka Zofia Augusta ryderyka von Anhalt-Zerbst, córka pruskiego generała i gubernatora. W roku 1745 poślubiła księcia holsztyńskiego Piotra Ulryka, późniejszego cara Piotra III. Po objęciu przez niego rządów dokonala zamachu stanu i sama zasiadła na tronie Rosji jako caryca Katarzyna II. Budynek ten w czasie II Wojny Światowej został zniszczony. Odbudowano go dopiero w latach 70. dwudzistego wieku. Niestety usunięto wówczas stylową dekorację elewacji i przebudowano wnętrza.


Bazylika Archikatedralna (24)
pl. św. Jakuba 5

Kościół św. Jakuba zbudowany został poza obwarowaniami grodu w 1187 r. W XIII i XIV w. wzniesiono dwie masywne wieże, a wokół ambitu utworzono wieniec kaplic. Świątynia była wielokrotnie przebudowywana. W 1944 r. podczas nalotów alianckich została poważnie zniszczona. Odbudowę w stylu gotyckim zaczęto w 1972 r wraz z powołaniem diecezji szczecińsko-kamieńskiej. W 1983 r. papież Jan Paweł II podniósł katedrę do godności bazyliki, a w 1987 r. odwiedził ją osobiście.

Wyposażenie katedry jest skromne, lecz unikatowe, jak np. tryptyk z Ciećmierza z XIV w. oraz Pieta z Lubniewic z XV w. Warto obejrzeć: barokowe płyty nagrobne, chrzcielnicę, epitafia. Pod ołtarzem zauważymy relikwiarz ze szczątkami św. Ottona. We wschodniej ścianie znajduje się największy na Pomorzu Zachodnim witraż (87 m. kw.) przedstawiający Matkę Kościoła z Dzieciątkiem, Ducha Św. i postacie związane z dziejami kościoła na ziemiach szczecińskich. Na ścianach, filarach i w kaplicach można oglądać liczne tablice pamiątkowe. W 1995 r. w krypcie Gryfitów umieszczono szczątki książąt przeniesione z sarkofagów wystawianych w muzeum na Zamku Książąt Pomorskich. Przed kościołem znajduje się dzwon "Wielki" z 1682 r.


Posąg Flory (25)
pl. Orła Białego

Barokowa figura Flory do połowy XIX wieku zamykala attykę Palacu Grumbkowa, później stała w jego ogrodzie. W roku 1905 została przeniesiona do Parku Grabowskiego (obecnie Park Żeromskiego), a nastepnie ustawiono ją przed Bramą Królewską. Po wykonanej konserwacji została ustawiona na Placu Orła Białego w 1991 r.


Fontanna Orła Białego (26)
pl. Orła Białego

Od średniowiecza do końca II wojny światowej Plac Orła Białego zwany był Rynkiem Końskim i stanowił, wraz z Rynkiem Węglowym, centrum handlowe tworzącego się Nowego Miasta. Obecnie skupia wokół piękne barokowe zabytki.
Na placu pośród wierzb stoi studnia - Fontanna Orła Białego zbudowana w latach 1729-1732. Powstała z białego piaskowca z ozdobnym orłem na szczycie. Stanowiła fragment pierwszego, wodociągu szczecińskiego z ujęciem wodnym na Wzgórzach Warszewskich. W południowej części placu stoi posąg Flory z XVIII w.


Pałac Grumbkowa (27)
pl. Orła Białego

Pałac Grumbkowa stojący przy Placu Orła Białego, zwany też Pałacem Pod Globusem, wzniesiono w stylu barokowym na pocz. XVIII w. na polecenie naczelnego prezesa i kanclerza Filipa Otto von Grumbkowa. W tympanonie umieszczono herb z gryfem pomorskim a pod nim głowę kobiety. Całość otoczono motywami roślinnymi, symbolami żeglarskimi i lekarskimi. Wierzchołek tympanonu ozdobiono globusem opartym na dwóch lwach.

Na lewo od Pałacu Grumbkowa stoi zbudowany w poł. XVIII w. neobarokowy Pałac Joński. Nazwę zawdzięcza umieszczonym na frontowej elewacji płaskim kolumnom ozdobionym jońskimi głowami.


Pałac Klasycystyczny (28)


U wylotu ulic Staromłyńskiej i Łaziebnej (na prawo od Pałacu pod Globusem) wznosi się Pałac Klasycystyczny, zwany również pałacem Bartza lub Velthusena, wybudowany w latach 1778-1787. Wystrój elewacji jest najdoskonalszym w Szczecinie przykladem architektury przełomu baroku i klasycyzmu. Przybyły do Szczecina w 1769 r. kupiec Georg Christian Velthusen miał w nim zarówno swoją rezydencję, jak i prowadził tu winiarnię oraz skład win. W latach 1874-1920 w pałacu mieściła się siedziba fabryki fortepianów G. Wolkenhauera. Nastepnie w budynku mieścił się bank "Girocentrale Pommern". Zbombardowany w 1944 r. pałac odbudowany w latach 1959-1966 i przeznaczono na siedzibę średniej Szkoły Muzycznej. Ozdobiony jest rzeźbami głów wybitnych kompozytorów polskich i zagranicznych. Akcentem odwołującym się do czasów Velthusena są widoczne w tympanonach obu elewcji putta zajęte winobraniem i transportem wina.


Pałac Sejmu Stanów (29)
ul. Staromłyńska 27

Budynek powstał dzięki uporowi króla Fryderyka Wilhelma I i pierwotnie był miejscem zgromadzeń przedstawicieli stanów ziemskich pruskiej części Pomorza. Wzniesiona w latach 1926-1927 budowla zajęła parcele po trzech kamieniczkach zniszczonych przez wojska rosyjskie w 1713 r. W latach 1885-1888 gmach rozbudowano w głąb ulicy Staromłyńskiej i dostawiono skrzydło boczne w jego podwórzu. Przekształcono również wnętrza i fasadę. W 1927 r., po przeprowadzce władz prowincji do nowego budynku, w pałacu urządzono Muzeum Prowincjonalne (Pommersches Landesmuseum). Elewacjom przywrócono wówczas pierwotną, barokową formę, a wnętrza przystosowano do potrzeb wystawienniczych. Nad głównym wejściem widnieje herb Pomorza, a w tympanonie wieńczącym ryzalit - herb króla Prus na tle panoplii i trofeów. Półleżące postacie kobiece personifikują cnoty Roztropności (ze zwierciadłem) i Sprawiedliwości (z wagą i mieczem).

Po II Wojnie Światowej budynek przejęło Muzeum Pomorza Zachodniego - obecnie Muzeum Narodowe. We wnętrzu eksponowane są m.in. zbiory malarstwa i plastyki średniowiecznej, genealogia książąt pomorskich, klejnoty i szaty książęce wydobyte z sarkofagów książęcych odnalezionych po wojnie i obecnie eksponowanych w muzeum Zamku Książąt Pomorskich. (więcej >>)


Zespół pałacowy (30)
pl. Żołnierza Polskiego 2

Narożna posesja przy ul. Staromłyńskiej należała na początku XIX w. do szczecińskiego kupca Toussanta. Następnie dom ten, zakupiony przez władze wojskowe, pełnił funkcję rezydencji zastępcy generalnego komendanta miasta, generała von Blocka. Z kolei wzdłuż obecnego placu Żołnierza Polskiego mieściły się m.in. łaźnia Mariacka oraz dom rektora Gimnazjum. W 1784 r. oba budynki zakupił Główny Urząd Poczty Królewskiej, który na ich miejscu wzniół nowy gmach poczty. W latach 1886-1889 pałac komendanta przebudowano upodabniając go do budynków poczty. W roku 1939 uproszczono elewację budynków i zlikwidowano dziewiętnastowieczne szczyty.

W okresie II Wojny Światowej dom przy ul Staromlyńskiej uległ zniszczeniu. Odbudowano go w latach 1975-1977 z przeznaczeniem na Galerię Sztuki Współczesnej. W pałacu od strony pl. Zołnierza Polskiego (tzw. Pałac pod głowami) mieści się natomiast Klub 13 Muz. Przed II wojną światową w nadprożach okien pierwszego piętra widniały głowy antycznych herosów. W czasie powojennej odbudowy (oraz póxniejszego remontu) zamiast antycznych popiersi umieszczono głowy szczecinian związanych z kulturą (Władysław Filipowiak, Zofia Krzymuska-Fafius, Stefan Kwilecki, Jan Papuga, Bohdan Skłodowski, Janina Kosińska-Brzozowska, Józef Barecki, Antoni Huebner, Józef Gruda). Wewnątrz budynku w kilku pomieszczeniach zachowały się pierwotne sztukaterie. (więcej >>)


Tablica pamiątkowa (31)
pl. Żołnierza Polskiego

W środkowej części alejki spacerowej na pl. Żołnierza Polskiego znajduje się tablica pamiątkowa z gryfem szczecińskim, harcerską lilijką i znakiem Rodła. Poniżej napis: "Wszystko co nasze Polsce oddamy. W XXV rocznicę powstania harcerstwa w Szczecinie w hołdzie tym, którzy życie sprawie polskiej oddali 1934-1959."


Pałac Ziemstwa Pomorskiego (32)
al. Niepodległości

Pałac zbudowano w latach 1893-1895 dla Generalnej Dyrekcji i Banku Hipotecznego Ziemstwa Pomorskiego, założonego w 1781 r. i udzielającego kredytów właścicielom majątków ziemskich. W stylu budynek nawiązuje do klasycystycznej fazy baroku. Elewacja zdobiona jest głebokim boniowaniem, część centralną podkresla ryzalit, a wejście zdobi kolumnowy portyk. W zwieńczeniu widnieje gryf pomorski trzymający tarczę z inicjałami króla pruskiego Fryderyka II. W narożach portyku dwie poastacie - po prawej ziemianina z pługiem, a po lewej rycerza z mieczem. W tympanonie widoczny jest dziwięciopolowy herb Pomorza. W głównej Sali posiedzeń zachowały się malowidła przedstawiające widoki i herby miast pomorskich.


Gmach Dyrekcji Poczty (33)
al. Niepodległości

Neogotycki gmach zbudowany wg proj. Hintze w 1905 r. Pierwotnie przeznaczony był dla Pruskiej Poczty Królewskiej. Od frontowej części znajdują się dwa portale, którymi na wewnętrzny dziedziniec mogły wjeżdżać tramwaje bagażowe, o czym świadczą istniejące do dzisiaj szyny. Przed budynkiem rosną cztery dęby szypułkowe (Quercus robur).


Kościół pw. Św. Jana Chrzciciela (34)
ul. Bogurodzicy 3a

Neogotycki kościół zbudowany dla gminy katolickiej postawiono na planie krzyża łacińskiego w rejonie dawnego Bastionu Królewskiego (proj. Engelbrecht Zeibertz z Berlina). Jest budowlą halową, trójnawową wspartą na bogato profilowanych filarach. 30 września 1890 r. arcybiskup wrocławski ks. kard. Jerzy Kopp poświęcił kościół. Co czwartą niedzielę odbywały się tu polskie nabożeństwa.

Wewnątrz w transepcie znajduje się tablica poświęcona niemieckim duchownym katolickim, którzy zostali zamordowani przez hitlerowców. Obok wejścia stoi statua Prymasa Stefana Kardynała Wyszyńskiego ustawiona w roku Prymasa Tysiąclecia 24 czerwca 2001 r. Upamiętnia jego pobyt w Szczecinie w chwili nominacji na Prymasa Polski 30 listopada 1952 r.


Szpital dziecięcy (35)

Kompleks szpitalny zbudowany w latach 1893 - 94 dla Instytutu Położniczego. Rozbudowany w 1904 r. i w okresie międzywojennym. Obecnie mieści się tutaj szpital dziecięcy.


Park Gen. Władysława Andersa (36)
pl. Andersa

Park założono na miejscu dawnego cmentarza garnizonowego. Do dziś pozostał tu tylko głaz narzutowy z tablicą poświęconą pamięci żołnierzy francuskich - jeńców wojny francusko-pruskiej (1870-71). Teren ten przylegał do zachodnich bastionów i obwarowań. Park jest największym w mieście skupiskiem robinii białej (Robinia pseudoacacia). Rosną tu także wiązy (Ulmus) i kasztanowce zwyczajne, białe (Aesculushippocastanum) w odmianie Baumana, o pełnych kwiatach nie wytwarzających owoców. Szpaler kasztanowców wzdłuż ul. Obrońców Stalingradu jest unikatem w skali Polski. W parku rosną także krzewy tamaryszku (Tamarix). Osobliwością są rosnące niedaleko kościoła dwa okazy oliwnika wąskolistnego (Elaeagnus angustifolia), którego srebrzystożółte kwiaty wydzielają bardzo intensywny zapach. W pobliżu jednego z nich rośnie korkowiec amurski (Phellodendron amurense).


Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa (37)
pl. Zwycięstwa

Zbudowany w latach 1913-19 w całości jest konstrukcją żelbetonową. Od chwili ukończenia prac w 1919 r. do 1945 r. był protestanckim kościołem garnizonowym. Jest budowlą trójnawową, na planie prostokąta, z półkolistym prezbiterium. Na frontonie wieży zamontowano współczesną rzeźbę Chrystusa. Nad wejściem środkowym płaskorzeźba przedstawiająca św. Jerzego na koniu walczącego ze smokiem. W 1986 r. na wieży zawieszono 4 dzwony o wadze do 350 do 1200 kg.


Kościół Garnizonowy pw. św. Wojciecha (38)
pl. Zwycięstwa

Neogotycki z elementami neoromańskimi kościół z wieżą o wysokości 65,5 m zbudowano w latach 1906-1909 . We wnętrzu warto zwrócić uwagę na: kamienny ołtarz i ambonę, obraz patrona świątyni św. Wojciecha, urny z prochami i ziemią z pól bitewnych Cedyni, Kołobrzegu, Podgajów i Siekierek. Na filarach nawy głównej znajdują się malowidła przedstawiające postacie czterech ewangelistów, a pod arkadami tablice z brązu przedstawiające orła i herby miast Polski zachodniej i północnej (7 herbów). Interesujący jest także witraż nad ołtarzem głównym przedstawiający śmierć św. Wojciecha i witraż nad chórem przedstawiający św. Cecylię.


Pomnik Kornela Ujejskiego (39)
pl. Zwycięstwa

Pomnik tego urodzonego na Podolu poety romantycznego, członka tajnej organizacji rewolucyjnej z okresu powstania styczniowego, wykonany został w 1901 r. wg. projektu rzeźbiarza Antoniego Popiela. Do końca II wojny światowej pomnik stał we Lwowie. Po wojnie przywieziony do Polski, od 1956 r. stoi w Szczecinie. Na cokole pomnika znajduje się spętana łańcuchami lira oraz dzieło Kornela Ujejskiego "Chorał", poświęcone powstaniu chłopskiemu w Galicji w 1846 r. Z tyłu widoczny jest napis "Narodzie mój, bądź szczęśliwy".


Brama Portowa (40)
Pl. Zwycięstwa

Początkowo nazywana Brandenburską, później Berlińską, została zbudowana w latach 1724-1740 w miejscu wcześniejszej Bramy Nowej. Nad przejazdem widnieją dmące w trąby uosobienia Sławy otaczające tarczę herbową Fryderyka Wilhelma I. Nad nią zobaczymy rzeźbioną panoramę Szczecina oraz Viadrusa - boga Odry, a także łaciński napis związany z losami miasta i Księstwa Szczecińskiego. Wszystko wieńczy tarcza herbowa Prus z koroną królewską oraz rzeźbione trofea. Podczas likwidacji obwarowań w końcu XIX w. została uznana za pomnik architektury i zachowana.

W attyce nad przejazdem w elewacji zewnętrznej widnieje napis:
FRIEDERICUS WILHELMUS REX BORUSSIAE DUCATUM STETINENSEM CESSUM BRANDENBURGICIS ELECTORIBUS SUB CLIENTELAE FIDE POMERANIAE DUCIBUS REDDITUM, POST FATO AD SVECOS DELATUM IUSTIS PACTIS IUSTQUE PRETIO AD PANIM USQUE EMIT. PARAVIT. SIBIQUE RESTITUIT. ANNO. MDCCXIX AC PORTAM BRANDENB: FIERI IUSSIT.

W wolnym tłumaczeniu M. Słomińskiego na język polski napis ten brzmi: Księstwo szczecińskie odstąpione elektorom brandenburskim i oddane ponownie książętom pomorskim przez nieszczęśliwe zrządzenie losu dostało się w posiadanie Szwedów. Fryderyk Wilhelm, król pruski, mocą prawnych układów i za odpowiednią cenę w 1719 r. Pozyskał sięgający do rzeki Piany obszar Księstwa Szczecińskiego, a dla upamiętnienia tego faktu Bramę Brandenburską zbudować kazał


Czerwony Ratusz (41)
pl. Stefana Batorego 4

Jego budowę prowadzono w latach 1875 - 1879 roku z przeznaczeniem na siedzibę władz miasta. Tutaj swoje urzędy sprawowali dwaj ważni dla historii miasta burmistrzowie, Herman Haken (1878 - 1907) i Friedrich Ackermann (1907 - 1931). Ozdobiony balkonami, strzelistymi wieżyczkami, wieżami i herbem miasta należy do najładniejszych przykładów neogotyku w Szczecinie. Nad głównym wejściem znajdują się cztery alegoryczne postacie symbolizujące wiedzę, rolnictwo, przemysł i gospodarkę morską. Obecnie w Czerwonym Ratuszu swoje biura mają m.in. instytucje morskie.



Plac Tobrucki (42)

Jest ładnym skwerem z ciekawymi okazami drzew i krzewów (omżyn, maklura chińska, paulownia puszysta, orzech czarny). Od wschodu jest zamknięty przez wybudowaną w 1874 roku na zlecenie Poczte Główną (p. 2). Na zachodnim stoku tarasu odrzańskiego znajduje się neogotycki tzw. "czerwony ratusz" (p. 41). Dalej jest zespół budynków Książnicy Szczecińskiej z II poł. XIX w. i neogotycki gmach Rektoratu Pomorskiej Akademii Medycznej z wieżą (68 m). Na placu między gmachami poczty i ratusza znajdowała się wykonana według projektu profesora Manzla fontanna w kształcie łodzi z centralną postacią Sediny trzymającej żagiel. W części dziobowej siedział Hermes, a z morskiej toni wynurzały się potwory i dwóch tytanów. Niestety pod koniec II wojny światowej fontanna została zdemontowana i wszelki ślad po niej zaginął. Obecnie w miejscu pomnika wieńczącego fontannę zamontowano wielką kotwicę okrętową.