Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie

Menu

Europejski Szlak Gotyku Ceglanego

Europejski Szlak Gotyku Ceglanego przebiega przez kraje nadbałtyckie od Szwecji przez Danię, Niemcy, Polskę, Litwę, Łotwę po Estonię. W Województwie Zachodniopomorskim na szlaku tym znalazły się budowle w Chojnie, Szczecinie i Stargardzie Szczecińskim.

Styl ceglanej architektury gotyckiej charakteryzują lśniące kolory wypalonej gliny, surowe powierzchnie ścian i duża różnorodność form architektonicznych. Średniowieczna architektura ceglana osiągnęła szczyt rozwoju w nadbałtyckich krajach Europy środkowej i północnej.

Więcej informacji na stronie www.eurob.org


--------------------------------------------------------------------------------


Bramy i pozostałości murów miejskich choj_brama_01
Chojna

W 1313 roku, ponad siedemdziesiąt lat po nadaniu praw miejskich, wokół Chojny zbudowano mury obronne. Z niegdyś potężnego zespołu obronnego z trzema bramami głównymi i trzema przedbramami do dziś zachowały się tylko dwie bramy głowne: Świecka i Barnkowska (na zdjęciu). Obie pochodzą z XV w., jednak fragmenty murów miejskich są znacznie starsze. Z przekazów wiadomo, że w 1433 roku oparły się atakom husyckim.

Brama Świecka jest świetnie ufortyfikowaną budowlą z czterema narożnymi wieżyczkami. Brama Barnkowska ma prostszą konstrukcję - ponad krużgankiem obronnym wznosi się ośmioboczna druga kondygnacja. obie bramy zbudowano z cegieł i nakryte wielospadowymi dachami.



 

Kościół Najświętszej Marii Panny choj_koscnmp
Chojna, ul.Gen. Sikorskiego 9n

Kościół ten jest najważniejszym przykładem budowli gotyckiej o murach licowanych kolorowymi cegłami. Kościół budowano dwufazowo od roku 1389 do 1459 według planów szczecińskiego architekta H. Brunsberga, jednego z najwybitniejszych architektów średniowiecza. Wzniesiono go jako trójnawową świątynię z wieńcem kaplic. Wszystkie nawy nakryte są wspólnym dachem o wysokości 42 m. Wciągnięte do wewnątrz przypory mają formę pilastrów i tworzą górny krużganek. Gdy w 1843 r. zawaliła się gotycka wieża, w jej miejsce F.A. Stüler zaprojektował nową, neogotycką o wysokości 95 m.

W 1945 roku w wyniku działań wojennych zawaliło się bogato dekorowane gwiaździste sklepienie krzyżowo-żebrowe, a z pierwotnego wyposażenia zachowała się jedynie gotycka chrzcielnica i kilka fresków. Obecnie kościół jest poddawany systematycznym pracom restauracyjnym.



Kościół parafialny p.w. Świętej Trójcy
Chojna, ul. Malarska 24

choj_trojcaObecny kościół farny był pierwotnie przyklasztornym kościołem augustianów. Został wzniesiony w latach 1301-1388. Jednonawowy korpus był pierwotnie sklepiony, obecnie jest kryty płaskim stopem, natomiast na ścianach zachowały się malowidła ze scenami z życia św. Franciszka z Asyżu. W okna wstawiono nowe witraże. Z przylegających niegdyś do kościoła zabudowań klasztornych zachowały się trzy skrzydła - dwa z nich posiadają krużganki. Niegdysiejszą klasztorną salę spotkań połączono z kościołem i przekstałcono w kaplicę Najświętszej Marii Panny. Zachował się także dawny, niskosklepiony kapitularz nazywany obecnia "Salą Ojca Kolbego".



Ratusz
Chojna, pl. Konstytucji 3 Maja

Chojeński ratusz budowano w dwóch etapach - pierwszy etap prowadzono w latach 1407-1430 prawdopodobnie pod nadzorem H. Brunsberga - szczecińskiego mistrza architektów. Z tego czasu pochodzą bogate ornamenty, przypominające nieco chojeński kościół Najświętszej Marii Panny. Drugi etap prac - już pod nadzorem inego architekta ze szkoły Brunsberga - prowadzono w latach 1460-1480. Podczas zakrojonych na dużą skalę prac remontowych z ok 1700 r. boczne ściany zostały przebudowane w stylu barokowym. Wewnątrz ratusza znajduje się imponująca piwnica ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym.

Budynek został całkowicie zniszczony w 1945 r., ocalały jedynie piwnice. Rekonstrukcję zabytku prowadzono w latach 1980-1986, przywracając mu oryginalny, gotycki charakter. W ogólnej bryle budynek wskazuje duże podobieństwo do ratusza w Tangermünde nad Łabą w Niemczech.


Kościół mariacki
Stargard Szczeciński, Rynek Staromiejski


Kolegiata Najświętszej Marii Panny, Królowej Świata. Jej budowę rozpoczęto w 1292 r. Obecny kształt nadano w XIV-XV w. Budowla reprezentuje typ hanzeatyckiej katedry miejskiej - dwuwieżowa bazylika z obejściem chóru. Podobne świątynie powstawały jedynie w najbogatszych i największych miastach regionu południowego Bałtyku. W 1635 r. niemal całe miasto, w tym także kościół NMP, zniszczył pożar. Rozpoczęta w cztery lata później odbudowa trwała ćwierć wieku. Zgodnie z duchem czasu kościół otrzymał barokowe wyposażenie - do dziś z tego okresu zachował się główny ołtarz i ambona. W XIX wieku kościół dwukrotnie poddawano remontowi, po raz drugi z okazji 600 lecia istnienia świątyni. W czasie II Wojny Światowej uszkodzony został dach i sklepienie oraz hełm wieży północnej. W 1957 r. ks. kardynał Stefan Wyszyński dokonał poświęcenia kościoła i oddał go w użytkowanie nowe utworzonej parafii rzymskokatolickiej. W 1962 r. odbudowano hełm wieży, w latach 1977-80 renowacji poddano wnętrze bazyliki. W 1995 r. koścół wyniesiony został do rangi kolegiaty.

Przy kościele znajdują się trzy budynki datowane na XIV/XV, XVI i XIX w. Najstarszy - narożny - wzniesiony został na planie nieregularnego prostokąta i w średniowieczu mieścił prawdopodobnie szkołę parafialną. Po reformacji był siedzibą diakonatu, a później mieszkaniem organisty. Środkowy budynek, także wybudowano na planie prostokąta, należał do proboszcza, a następnie diakonatu. Trzeci obiekt połączono z dwoma pierwszymi zniekształcając układ starszych kamienic. W 1935 r. cały zespół budynków został wykupiony przez władze miejskie, które przeznaczyły obiekty na siedzibę Muzeum Miejskiego. W latach 1939-1944 siedziba Muzeum Regionalnego. Od 1957 r. budynki przejęły ponownie funkcję plebani.



Kościół św. Jana Chrzciciela
Stargard Szczeciński, ul. Bolesława Chrobrego


Pierwotnie była to kaplica joannicka wzniesiona w drugiej połowie XIII wieku. Od 1408 r. rozpoczęto budowę wieży i korpusu nawowego, przekształcając świątynię w trójnawową halę z prezbiterium, wzniesionym w miejscu pierwotnej kaplicy. Wieża otrzymała dekoracje w typie "blendy stargardzkiej", zaczerpniętej z rozwiązań wieży północnej kolegiaty NMP. W końcu XV wieku rozbudowano prezbiterium, które otrzymało obejście i wieniec kaplic z zakrystią. W jednej z kaplic znajduje się sklepienie kryształowe. W latach 1540 r. i 1697 r. wskutek wichury runął hełm wieży, niszcząc częściowo bryłę kościoła. W latach 1892-1893 wieża zyskała neogotycki hełm, który nadał jej całkowitą wysokość 99 m. We wnętrzu wieży zachowała się tablica erekcyjna z 1408 r. oraz wielki dzwon z 1464 r. We wnętrzu uwagę zwracają m. in. fragmenty późnogotyckich stalli z dawnego kościoła augustiańskiego.


Ratusz
Stargard Szczeciński, Rynek Staromiejski


Wznoszony w kilku etapach od połowy XIII w., pierwotnie jako hala targowa. W końcu XIV w. powstał w tym miejscu największy na Pomorzu Ratusz, który spłonął w 1540 r. W latach 1540-1569 został odbudowany i otrzymał m. in. późnogotycki zachodni szczyt pokryty maswerkiem. Obiekt, mieszczący także archiwum miejskie, został ponownie zniszczony w wielkim pożarze miasta 1635 w roku. W czasie odbudowy powstał szczyt wschodni Ratusza. Po stronie południowej, w miejscu obecnej klatki schodowej, znajdowała się wieża, pełniąca w okresie nowożytnym funkcje tymczasowego aresztu. W końcu XIX w. regotyzowano bryłę budynku. Ratusz został zniszczony w 1945 r. Odbudowany w latach 1948-1961 jest obecnie siedzibą Rady Miejskiej i niektórych wydziałów Urzędu Miejskiego.


Bazylika Archikatedralna
Szczecin, pl. św. Jakuba 5

Kościół św. Jakuba zbudowany został poza obwarowaniami grodu w 1187 r. W XIII i XIV w. wzniesiono dwie masywne wieże, a wokół ambitu utworzono wieniec kaplic. Świątynia była wielokrotnie przebudowywana. W 1944 r. podczas nalotów alianckich została poważnie zniszczona. Odbudowę w stylu gotyckim zaczęto w 1972 r wraz z powołaniem diecezji szczecińsko-kamieńskiej. W 1983 r. papież Jan Paweł II podniósł katedrę do godności bazyliki, a w 1987 r. odwiedził ją osobiście.
Wyposażenie katedry jest skromne, lecz unikatowe, jak np. tryptyk z Ciećmierza z XIV w. oraz Pieta z Lubniewic z XV w. Warto obejrzeć: barokowe płyty nagrobne, chrzcielnicę, epitafia. Pod ołtarzem zauważymy relikwiarz ze szczątkami św. Ottona. We wschodniej ścianie znajduje się największy na Pomorzu Zachodnim witraż (87 m. kw.) przedstawiający Matkę Kościoła z Dzieciątkiem, Ducha Św. i postacie związane z dziejami kościoła na ziemiach szczecińskich. Na ścianach, filarach i w kaplicach można oglądać liczne tablice pamiątkowe. W 1995 r. w krypcie Gryfitów umieszczono szczątki książąt przeniesione z sarkofagów wystawianych w muzeum na Zamku Książąt Pomorskich. Przed kościołem znajduje się dzwon "Wielki" z 1682 r.



Kościół pw. śś. Piotra i Pawła
Szczecin, pl. śś. Piotra i Pawła 4/5

Trójnawowy gotycki kościół zbudowano w latach 1425-1440 na miejscu kościoła drewnianego postawionego podczas misji chrystianizacyjnej biskupa Ottona z Bambergu (1124 r.). Zniszczony w 1677 r. podczas ostrzału artyleryjskiego został odbudowany w latach 1678-1702, jednak z braku funduszy zdecydowano się na konstrukcję jednonawową. Świątynia ma dwudzielny portal z XIV w. oraz cenne wyposażenie: płyty nagrobne z XVII w., ciekawe drewniane sklepienia z malowidłami scen biblijnych z 1703 r., barokowe mosiężne żyrandole oraz plafon z wizerunkiem Trójcy Świętej. W północnej ścianie zewnętrznej znajduje się skarbona z płyt wapiennych z postaciami patronów kościoła. Zewnętrzne ściany zdobią charakterystyczne dla Pomorza maswerki oraz terakotowe portrety szczecinian.



Kościół św. Jana Ewangelisty
Szczecin, ul. św. Ducha 9

Kiedy w 1240 r. przybyli do Szczecina franciszkanie, książę Barnim I podarował im drewniany kościół i klasztor. W początkach XIV w. wznieśli oni halowy, trójnawowy gotycki kościół przyklasztorny z prezbiterium zamkniętym absydą na planie dziesięcioboku. W 1527 r. franciszkanie opuścili Szczecin, a kościół przejęli protestanci. W budynkach poklasztornych urządzono przytułek dla ubogich i szpital. Od czasów szwedzkich (2 poł. XVII w.) do początku XIX wieku pełnił rolę świątyni garnizonu szczecińskiego, a następnie w okresie wojen napoleońskich urządzono w nim magazyn żywności. Później został zamknięty ze względu na zły stan techniczny.

W latach 1929-30 dzięki staraniom prof. Hugo Lemckego przeprowadzono remont kościoła, chroniąc go przed dalszym niszczeniem i zachowując średniowieczne dziedzictwo. W czasie nalotów alianckich w 1944 r. mimo zniszczenia okolicznej zabudowy kościół ocalał. W 1957 r. został oddany pod opiekę księżom Pallotynom, którzy zaczęli odbudowę i przywracanie jego gotyckiego charakteru. We wnętrzu warto zwrócić uwagę na fragmenty piętnastowiecznych malowideł na ścianach i filarze, płyty nagrobne z 1378 r. i 1676 r. oraz barokowe organy z II poł. XVIII w.



Ratusz Staromiejski
Szczecin, ul. Mściwoja 8

Sylwetka ratusza wznosi się na środku dawnego Rynku Siennego. Po przyjęciu praw miejskich w 1243 r. wybudowano tu drewniany budynek, w którym mieściła się izba ławników, sala sądowa i handlowa, a w piwnicach karcer.

Ceglany ratusz wybudowano w XV w. dla władz miasta. W 1570 r. był miejscem obrad Kongresu Pokojowego kończącego wojnę pomiędzy Szwecją i Danią. Zniszczony zupełnie podczas II wojny światowej, został odbudowany w stylu gotyckim, jednak z barokowym szczytem południowym.

Obecnie w ratuszu mieści się Muzeum Miasta Szczecina, a w piwnicach tawerna "Brasserie Margot". W otoczeniu ratusza odtwarzana jest zabudowa częściowo nawiązująca do architektury XVII - XIX w.