Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie

Menu

Newsletter

Najnowsze wydarzenia bezpośrednio na e-mail?
Zapisz swój adres na listę naszego Newslettera.

zapisz adresusuń adres

Kalendarium

Przygotowane przez nas kalendarium, z konieczności traktuje historię Zamku oraz Pomorza Zachodniego w sposób bardzo skrótowy. Zainteresowanym obszerniejszą wiedzą na temat samego obiektu jak też podlegającego Gryfitom państwa, polecamy książki wydane staraniem Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie.

ok. 700-400 lat p.n.e. Na obecnym wzgórzu Zamkowym powstaje gród kultury łużyckiej.

II poł. VIII w. Powstaje osada słowiańska, przekształcona w połowie IX w. w gród obronny o powierzchni ok. 1,2 ha. Stały tam dwie ozdobne świątynie zwane kącinami. W jednej z nich znajdował się duży posąg Trzygława, w drugiej przebywał kapłan opiekujący się darami i łupami składanymi bóstwu. Istniał też „dwór książęcy" (curia ducis) posiadający przywilej najwyższego sędziego na tym terenie i prawo azylu.

XII w. Na Wzgórzu Trzygłowa powstaje drewniany dwór księcia Warcisława I. O jego istnieniu wspominają w swoich kronikach Ebbon ( jeden z hagiografów św. Ottona)  oraz Herbord. Dwór był zlokalizowany prawdopodobnie pośrodku dzisiejszego skrzydła północnego zamku.

1124-1128 Misja chrystianizacyjna biskupa Ottona z Bambergu na Pomorzu Zachodnim.

1237 Barnim I przenosi swój dwór do Szczecina. Wiąże się to z nadaniem Szczecinowi praw miejskich - najpierw lubeckich, a 3 kwietnia 1243 r. zamienionych na magdeburskie prawo lokacyjne.

1346 Barnim III rozpoczyna budowę "Kamiennego Domu" na miejscu wcześniejszego dworu Warcisława. Niestety, zaraz po rozpoczęciu prac uzbrojeni mieszczanie rozpędzili murarzy i zniszczyli to, co już zbudowano. Barnim III wniósł skargę do sądu rozjemczego. Sędziowie - biskup kamieński Jan i książę wołogoski Bogusław - orzekli na korzyść Barnima, iż budowa ma być kontynuowana, przy czym: " Dom murowany będzie zatem przez mieszczan w tym samym miejscu wzniesiony." Obok Kamiennego Domu postawiono także kaplicę św. Ottona.

1348 Karol IV Luksemburski, od dwóch lat zasiadający na tronie niemieckim, dzięki staraniom Barnima III uznał książąt pomorskich za bezpośrednich lenników Rzeszy z całego Pomorza Zachodniego. Oznaczało to formalne zjednoczenie księstw zachodniopomorskich oraz odrzucenie roszczeń sukcesyjnych Brandenburczyków.

1365 Barnim III rozpoczął budowę nowego reprezentacyjnego budynku zwanego „Dużym Domem", usytuowanego w południowej stronie dziedzińca, o długości 52,6 m i szerokości 15,5 m. Do dziś zachowały się mury piwnic i część parteru.

1428 W Szczecinie wybuchło powstanie biedoty i rzemieślników. Plebs przejął władzę w mieście. W związku z groźbą napadu na zamek książęcy, w którym schronił się patrycjat i Rada Miejska, książę Kazimierz V (ten sam, który pod Grunwaldem walczył po stronie Krzyżaków), uciekł z miasta. Po upadku rebelii Rada Miejska wypłaciła księciu 12 tys. marek odszkodowania na rozbudowę i wzmocnienie Zamku.

1464 Śmierć Ottona III, ostatniego Gryfity z linii szczecińskiej. O prawo do sukcesji wystąpili książęta wołogoscy oraz Hohenzolernowie. Wybuchła wojna zakończona 1466 r. pokojem w Myśliborzu, gdzie postanowiono, iż tron szczeciński przypadnie Gryfitom.

1474 Bogusław X zostaje władcą Pomorza Zachodniego. Wielką zasługą Bogusława jest scalenie rozdrobnionych wcześniejszymi nadaniami lennymi ziem książęcych. Ustanowił też Szczecin swoją stałą siedzibą i stolicą państwa. Skupił tu wszystkie urzędy władzy centralnej. W 1490 r. rozpoczął przebudowę „Dużego Domu".

1491 Ślub i uroczystości weselne Bogusława X z Anną Jagiellonką, córką polskiego króla Kazimierza Jagiellończyka (1-2 lutego).

1493 Układ pyrzycki kończy starania Bogusława X o uwolnienie księstwa spod zwierzchnictwa brandenburskiego. Książę zobowiązuje się jednak, iż nie zostanie lennikiem innego władcy oraz zgadza się na sukcesję Brandenburgii na Pomorzu Zachodnim po wygaśnięciu dynastii Gryfitów. Jednak wkrótce księżna Anna rodzi pierwszego z pięciu synów, co bardzo osłabiło nadzieje elektorów na szybkie objęcie pomorskiego tronu.

1502 Zatarg Bogusława X z mieszczanami, w wyniku którego książę zyskuje tereny położone po stronie zachodniej Zamku. Wcześniej Bogusław X wraz z rodziną opuszcza Szczecin i zakazuje prowadzenia handlu z miastem. Anna Jagiellonka wyjeżdża z dziećmi do nowo wybudowanego Zamku we Wkryujściu, gdzie w 1503 r. umiera.

1503 Zakończono przebudowę skrzydła południowego „Dużego Domu", w którym zgromadzono wiano zmarłej Anny Jagiellonki.

1521 Bogusław X uzyskał od cesarza tytuł księcia Rzeszy, a księstwo pomorskie weszło jako lenno w skład górnosaskiego okręgu Rzeszy.

1524 Odlano dzwon maryjny o średnicy 1,17 m (obecnie na wieży Dzwonów wisi dzwon z wizerunkiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem Jezus, św. Krzysztofa i pokłonu Trzech Mędrców).

1531 Barnim XI rozpoczyna przebudowę „Dużego Domu" uszkodzonego rok wcześniej w wyniku pożaru. Prace trwały do roku 1538. Ostatecznie powstała trójkondygnacyjna bryła „Dużego Domu" kryta dwuspadowym dachem z pięcioma wystawkami. Nadbudowano także wieże. Całość ozdobiono dekoracjami maswerkowymi, a na wieże nałożono ceramiczne hełmy.

1551 Kolejny pożar zniszczył wnętrze skrzydła południowego (runęły sklepienia) i wschodniego, których odbudowa trwała do 1569 r.

1553 Odlano dzwon zegarowy o średnicy 0,73 m.

1554 W książęcej pracowni w Szczecinie nadworny tkacz - Peter Heymans - wykonał znany arras Croya, przedstawiający wizerunek książąt pomorskich i saskich. Arras ten znajduje się obecnie w Uniwersytecie w Greifswaldzie.

ok. 1560 Na zlecenie Barnima XI, wykonano epitafium Bogusława X i Anny Jagiellonki dla kościoła św. Ottona. Wykonane z drewna malowanego i złoconego przedstawiało rodzinę książęcą klęczącą przed krucyfiksem. W czasie ostatniej wojny epitafium ukryto w kościele św. Maurycego w Pyrzycach. Ślad po nim zaginął.

1567 Odlano dzwon zegarowy o średnicy 1,02 m.

1569 Barnim XI przekazuje na sejmie w Wolinie władzę Janowi Fryderykowi.

1573-1582 Jan Fryderyk dokonuje renesansowej przebudowy zamku. Przed rozpoczęciem prac rozebrano Kamienny Dom Barnima III  i  kościół św. Ottona. W efekcie przebudowy powstała okazała czteroskrzydłowa budowla z dużym dziedzińcem. Z wcześniejszych zabudowań pozostało skrzydło południowe (Duży Dom) oraz wschodnie, do którego dobudowano jedno piętro. Skrzydła północne i zachodnie, zamykające dziedziniec, zbudowano od podstaw. Od południa na dziedziniec prowadziła brama ozdobiona tarczą herbową księcia.

1606-1618 Okres panowania księcia Filipa II (1575-1618), mecenasa sztuki, nauki i kultury.

1616-1619 Budowa Skrzydła Menniczego (Muzealnego) zapoczątkowana przez księcia Filipa II, a zakończona przez Franciszka I. Budowla miała wysokość trzech kondygnacji zwieńczonych dwuspadowym dachem z wystawkami. Na parterze znajdowała się wozownia i zbrojownia, na piętrach zbiory biblioteczne i przyrodnicze, dzieła sztuki i gabinet księcia. W ścianę od strony dziedzińca wmurowano tablicę erekcyjną poświęconą fundatorom: Filipowi II i Franciszkowi I.

1618 Eilhard Lubinus - profesor matematyki - wykonał na zlecenie Filipa II mapę Księstwa Pomorskiego, do opracowanej przez radcę dworu, J. Walentego von Winterhera, historii Pomorza. Mapa składa się z 12 plansz i ma wymiary 2,21 x 1,25 m. Ozdobiona jest rycinami miast pomorskich i drzewem genealogicznym rodu Gryfitów.

1620 Na tronie zasiada Bogusław XIV, ostatni książę z dynastii Gryfitów. Jego rządy przypadają na okres wojny trzydziestoletniej. Mimo starań o utrzymanie neutralności księstwa, kraj stał się w końcu terenem działań wojennych. W 1634 roku zmęczony rządami i chorobą książę ustępuje z tronu. W 1637 zostaje powołany Pomorski Rząd Tymaczasowy.

1648 Traktat westfalski dzieli Pomorze Zachodnie pomiędzy Szwecję a Brandenburgię. Szczecin przypada Szwedom.

1654 Uroczysty pochówek (w krypcie Zamku) ostatniego Gryfity - księcia Bogusława XIV.

1677 Podczas oblężenia Szczecina przez wojska brandenburskie elektora Fryderyka Wilhelma, najbardziej ucierpiało skrzydło północne Zamku.

1678 Na dziedzińcu zamkowym Fryderyk Wilhelm odebrał ślubowanie lojalności od mieszczan szczecińskich. Elektorski komisarz von Podewils sporządził kosztorys i zapotrzebowanie materiałowe dla dokonania niezbędnych napraw zniszczonego Zamku.

1679 Po opuszczeniu Szczecina przez Branderburczyków Szwedzi ponownie objęli miasto. Gubernator szwedzki, graf Konigsmark, rozpoczął rezydowanie na Zamku.

1693 Kacper Nitardy z Drawska wykonał barokowy zegar na wieży zegarowej, złożony z trzech części z oryginalnymi mechanizmami (proj. J.F. Eosandera Goethe).

1705 Do szczecińskiego Zamku przybywa królowa Katarzyna Leszczyńska z córką. W 1711 r. dołącza do niej, chroniąc się przed wojskami saskimi i rosyjskimi, król Stanisław Leszczyński.

1720 W wyniku układu pokojowego kończącego wojnę północną, Szczecin objęły Prusy.

1721 Król Prus, Fryderyk Wilhelm I, przyjął na dziedzińcu zamkowym hołd od mieszczan Szczecina. Kazanie wygłosił Generalny Superintedent. Z tej okazji odlano medale pamiątkowe, odbyły się imprezy ze sztucznymi ogniami, biesiadami itp.

XVIII w. W latach dwudziestych podjęto częściową przebudowę Zamku, polegającą na uproszczeniu dachów i elewacji. Otynkowano całość ścian. Skrzydło południowe zostało pozbawione maswerkowych szczytów i otrzymało zwykły mansardowy dach. Zatynkowano wszelkie ozdoby maswerkowe. Przebudowę zakończono w 1736 r., o czym informuje data na tarczy zegarowej.

1722 Kościół zamkowy przeznaczony został dla katolików zamieszkałych w Szczecinie.

1723 Przeniesienie Kamery Wojenno-Skarbowej ze Stargardu do szczecińskiego Zamku. Kamera stała się głównym organem władzy państwowej, administracyjnej i skarbowej całego Pomorza Zachodniego do 1807 r.

1724 Podporządkowanie Kamerze Kolegium Medycznego i Sanitarnego oraz umieszczenie go na terenach Zamku.

1729 Przy obecnej ul. Farnej przychodzi na świat Zofia Augusta von Anhalt-Zerbst, późniejsza imperatorowa Rosji - caryca Katarzyna II. Po nominacji jej ojca, księcia Chrystiana Augusta von Anhalt - Zebst na komendanta twierdzy szczecińskiej, zamieszkali w zachodnim skrzydle Zamku.

1735 Zburzono bramę wjazdową na duży dziedziniec. Zbudowano nową z piaskowca i ozdobiono kratą wg projektu Erharda Loffera. Obok bramy postawiono odwach. Do skrzydła muzealnego dobudowano barokowy ryzalit.

1739 Do Zamku przeniesiony zostaje ze Stargardu nadworny sąd.

1752 Król pruski, Fryderyk Wielki, założył mennicę w Skrzydle Muzealnym (od tego czasu nazywane menniczym).

1769-1840 Księżna Elżbieta Brunszwicka po rozwodzie z Fryderykiem Wielkim - królem Prus, zamieszkała na szczecińskim Zamku. Po śmierci pochowano ją w krypcie kościoła św. Ottona.

XIX w. Liczne przebudowy Zamku, m.in. zburzono sklepienia w skrzydle wschodnim oraz wprowadzono korytarze wewnętrzne. Usunięto galerię wokół dużego dziedzińca. W północnym skrzydle dobudowano czwartą kondygnację, a w 1842 r. neogotycką wieżę i klatkę schodową. Następnie zabrano się za przebudowę skrzydła zachodniego. W 1872 rozebrano do parteru skrzydło południowe, pozostawiając jedynie wieże, piwnice i mury przyziemia. Po przebudowie pomieszczenia przekazano administracji cywilnej.

1888 Odlano dzwon o średnicy 2,3 m dla kościoła zamkowego.

1925-1926 Przeprowadzono roboty renowacyjne i rekonstrukcyjne części Zamku.

1944 Dywanowe naloty alianckie zniszczyły miasto i Zamek. Zawaliło się wiele sklepień, spalone zostały wszystkie drewniane stropy, cała stolarka i hełmy wszystkich wież. Spłonęło także wyposażenie Zamku.

1946 Przystąpiono do robót zabezpieczających zamek. Przy okazji odkryto kryptę książęcą i wydobyto 14 sarkofagów, które przekazano do dalszych badań i renowacji. W 1948 r. rozpoczęto badania archeologiczne na dziedzińcu zamkowym, które zakończono 3 grudnia 1954 r.

1953 Ukończono rekonstrukcję sarkofagów: księcia Bogusława XIV (1580-1637), księcia Bogusława XIII (1544-1606), księżnej Anny Marii (1567-1618), księcia Filipa II (1573-1618), księcia Franciszka I (1573-1620), księcia Ulryka (1569-1622).

1956 Odkryto obronny mur zamkowy z 1346 r., otaczający dziedziniec zamkowy od zachodu.

1958 Podjęto decyzję o rozpoczęciu odbudowy Zamku Książąt Pomorskich. Projekt odbudowy oparto na rysunkach Meriana oraz Zeunera. Prace te trwały do 1985 roku. W kolejno oddawanych do użytku skrzydłach obiektu znalazły siedzibę instytucje publiczne, w tym Wojewódzki Dom Kultury i Biuro Wystaw Artystycznych. Od 1992 r. obie instytucje tworzą jeden ośrodek kulturalny o nazwie Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie. Swoją siedzibę ma tu także Opera na Zamku.

1988 Krótkotrwała rezydencja Michaiła Gorbaczowa.

1991 Z okazji 500. rocznicy ślubu księcia Bogusława X z Anną Jagiellonką na Zamku odbyła się naukowa sesja historyczna.

1995 W marcu prochy książąt złożono w jednej z kaplic Bazyliki Metropolitalnej św. Jakuba

1999 Do części Skrzydła Zachodniego i Menniczego wprowadza się Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego.

2001 Odsłonięcie w dniu 18 maja tablicy poświęconej pamięci króla Polski Stanisława Leszczyńskiego, który w 1711 roku przebywał w Zamku Książąt Pomorskich

2008 W 50. rocznicę rozpoczęcia prac budowlanych, odsłonięcie tablicy poświęconej pamięci profesora Stanisława Latoura (1927-2007) - architekta, autora i głównego projektanta odbudowy szczecińskiego Zamku.

2011 Województwo Zachodniopomorskie udzieliło dotacji celowej z przeznaczeniem na zakup oryginalnej, wydanej w 1758 roku, Wielkiej Mapy Księstwa Pomorskiego autorstwa Eilhardusa Lubinusa (prezentowana jest w Muzeum Zamkowym).

2014 Podczas wizyty duńskiej pary książęcej w Szczecinie w dniu 14 maja, Jej Królewska Wysokość Księżna Maria Elżbieta wzięła udział w otwarciu w Muzeum Zamkowym wystawy fotografii Carstena Egevanga „Grenlandia czyli Kalaallit Nunaat".